Hipotalamik amenore ne demek?
Beyinden yumurtalıklara giden hormonal uyarının azalmasıyla adetlerin kesilmesidir. Fonksiyonel hipotalamik amenorede beslenme, enerji dengesi, egzersiz ve stres birlikte değerlendirilir. Bu bir suçlama veya yalnızca kilo tanısı değildir.
Kaynak: [1] Endocrine Society: Fonksiyonel hipotalamik amenore kılavuzu (2017)
Neden önce başka olasılıklar araştırılır?
Gebelik, tiroid ve prolaktin bozuklukları gibi nedenler dışlanmadan bu tanı koyulmaz. Adet öyküsü, kilo değişimi, beslenme, antrenman ve ilaçlar konuşulur; duruma göre hormon testleri yapılır.
Kaynak: [1] Endocrine Society: Fonksiyonel hipotalamik amenore kılavuzu (2017)
İlk yaklaşım yalnızca ilaç mı?
Temel yaklaşım yeterli enerji alımını ve beslenmeyi sağlamak, gerekirse egzersizi düzenlemek ve psikolojik destek sunmaktır. Hekim, diyetisyen ve ruh sağlığı uzmanı birlikte çalışabilir. Kendi kendine hormon veya yumurtlama ilacı başlama.
Kaynak: [1] Endocrine Society: Fonksiyonel hipotalamik amenore kılavuzu (2017)
Kemik sağlığı neden konuşulur?
Uzayan düşük östrojen dönemi kemikleri etkileyebilir. Kılavuz, altı ay veya daha uzun amenorede kemik yoğunluğu değerlendirmesini; belirgin beslenme eksikliği ya da kırık riski varsa daha erken incelemeyi önerir.
Kaynak: [1] Endocrine Society: Fonksiyonel hipotalamik amenore kılavuzu (2017)
Gebelik istiyorsam ne olur?
Adet gelmemesi korunma yöntemi değildir. Gebelik isteğinde genel sağlık ve enerji dengesi düzeltilirken gerektiğinde uzman gözetiminde yumurtlama tedavileri görüşülür. Tedavi seçimi yalnızca bir kan değerine dayanmaz.
Kaynak: [1] Endocrine Society: Fonksiyonel hipotalamik amenore kılavuzu (2017)
Doğum kontrol hapıyla kanama olması iyileştiğim anlamına mı gelir?
İlaçla oluşan kanama, doğal hormonal döngünün geri döndüğünü tek başına göstermez. Hap, adetin kendiliğinden dönüp dönmediğini görmeyi zorlaştırabilir. Yetersiz enerji alımı sürüyorsa kemik sağlığı sorunu da devam edebilir.
Hapı yalnızca adet getirmek veya kemikleri güçlendirmek amacıyla kullanmak yerine tedavinin hedefini ekibinle konuş. Mevcut ilacını kendi kendine bırakma.
Kaynak: [1] Endocrine Society: Fonksiyonel hipotalamik amenore kılavuzu (2017)
İyileşmeyi nasıl takip ederiz?
Takip yalnızca tartıdaki sayıya dayanmaz. Beslenme düzeni, antrenman yükü, uyku, ruhsal durum, adet kayıtları ve gerektiğinde kan sonuçları birlikte değerlendirilir. Herkes için aynı sürede adet dönmesi beklenmez.
“Hangi değişikliği, ne kadar süre izleyeceğiz?” sorusuyla somut bir kontrol planı oluştur. Gebelik isteğini bu plana ayrıca ekle.
Kaynak: [1] Endocrine Society: Fonksiyonel hipotalamik amenore kılavuzu (2017)
Ne zaman hızlı yardım almalıyım?
Bayılma, belirgin halsizlik veya çok düşük nabız gibi bulgular varsa gecikmeden değerlendirme gerekir. Bilinç kaybı gibi acil durumda 112’yi ara.
- Diğer nedenleri dışladık mı?
- Beslenme ve egzersiz için somut planım nedir?
- Kemik sağlığı kontrolü gerekli mi?
Kaynak: [1] Endocrine Society: Fonksiyonel hipotalamik amenore kılavuzu (2017)
Kaynaklar
Kaynaklar genel bilgi verir; kişisel bir sonuç veya tedavi kararı için sağlık ekibinle görüş.