Tüp bebekte yeni testler: Hangisi gerçekten işe yarar?
PGT-A, ERA, yapay zekâ ile embriyo seçimi, mikrobiyom ve sperm DNA testi önerildiğinde; testin neyi ölçtüğünü ve bebek sahibi olma şansını artırdığına dair kanıtın ne söylediğini öğren.
Hazırlayan: Tüp Bebek Atlası · Tıbbi içerik editörü: Prof. Dr. Hüseyin Cengiz, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı · Son içerik güncellemesi:
Bu rehberdeki bölümleri aç
01 / REHBER
Kısa yanıt: Yeni test, daha yüksek şans demek mi?
Hayır, tek başına değil. Birleşik Krallık'ın tüp bebek düzenleyicisi HFEA, ek uygulamaları kanıta göre renklerle derecelendirir. Bugün listedeki hiçbir test veya ek uygulama, canlı doğum şansını artırdığı için yeşil derece almıyor.
Bir testin bir şeyi ölçebilmesi, sonucunun tedaviyi iyileştirdiği anlamına gelmez. Asıl soru şudur: Bu testi yaptıranlarda bebek sahibi olma oranı, iyi tasarlanmış çalışmalarda arttı mı?
Aşağıdaki tablo kılavuz ve düzenleyici kurumların genel değerlendirmesidir. Kişisel durumun, örneğin bilinen bir genetik hastalık veya tekrarlayan kayıp, bu değerlendirmeyi değiştirebilir.
Tablo ekrana sığmıyorsa yana kaydır. Klavyeyle tablo alanına gelip sağ ve sol ok tuşlarını kullanabilirsin.
Hangi test ne durumda? Özet tablo
Test
Neye bakar?
Kanıt ne diyor?
Genel yeri
PGT-A
Embriyoda eksik veya fazla kromozom
Herkese rutin önerilmez. Düşük riskini azaltır; canlı doğumu herkes için artırdığı gösterilmedi.
Merkezle ayrıntılı konuşulur
Biyopsisiz PGT-A (niPGT-A)
Embriyonun kültür sıvısındaki DNA
Geliştirme aşamasında; klinik karar için hazır değil.
Araştırma
PGT-P (poligenik tarama)
Diyabet gibi çok genli hastalık riski
Klinik kullanıma hazır değil; sunulmamalı.
Yalnız araştırma
Time-lapse ve yapay zekâ
Embriyonun gelişimini izleyip sıralama
Canlı doğum şansını değiştirmediği gösterildi.
Ücretli ek olarak gerekmez
Rahim alıcılık testi (ERA vb.)
Transfer için “en uygun gün”
Önerilmez; şansı azaltabileceğine dair veri var.
Rutin kullanılmaz
Mikrobiyom testi
Rahim ve vajinadaki bakteri dengesi
Standart test yok; ardından verilen tedavilerin yararı belirsiz.
Araştırma
Bağışıklık (NK hücre) testleri
Kandaki veya rahimdeki bağışıklık hücreleri
Önerilmez; IVIG ve kortizon tedavileri güvenlik nedeniyle kırmızı.
PGT-A, beşinci veya altıncı gün embriyodan birkaç hücre alınarak eksik ya da fazla kromozom aranmasıdır. ASRM'nin 2024 görüşüne göre PGT-A'nın tüp bebek yapılan herkese rutin tarama testi olarak değeri gösterilmemiştir.
HFEA, PGT-A'yı çoğu hasta için bebek sahibi olma şansı açısından kırmızı, düşük riskini azaltma açısından ise yeşil olarak derecelendirir. İleri yaştaki kadınlar için iki konuda da kanıt yetersizdir (gri). Test, transfer edilebilecek embriyo sayısını azaltabilir; “mozaik” sonuçların anlamı da hâlâ tartışmalıdır.
Ayrıntılar için PGT-A, PGT-M ve PGT-SR farkı rehberini oku. Bilinen bir tek gen hastalığı veya kromozom yer değişimi varsa yapılan PGT-M ve PGT-SR ayrı testlerdir.
Bu yöntemde embriyodan hücre alınmaz; embriyonun içinde geliştiği kültür sıvısındaki DNA incelenir. Embriyoya dokunmaması cazip görünür. Ancak sıvıdaki DNA her zaman embriyonun kendisini doğru yansıtmayabilir.
ESHRE, biyopsisiz testi hâlâ geliştirme aşamasında görür. Embriyo seçme veya embriyo atma kararları için yerleşik bir test değildir.
PGT-P, embriyoları diyabet veya kalp hastalığı gibi çok sayıda genin etkilediği hastalıklar için “risk puanı” ile sıralamayı vaat eder. ASRM Etik Komitesi Aralık 2025'te yayımlanan görüşünde bu yöntemin klinik kullanıma hazır olmadığını açıkça belirtti.
Komiteye göre PGT-P bir üreme hizmeti olarak sunulmamalı; yalnızca etik kurul onaylı araştırmalarda kullanılmalıdır. Risk puanının bir embriyo için öngörü gücü sınırlıdır ve etik sorunlar çözülmemiştir.
Time-lapse ve yapay zekâ embriyo seçimini iyileştirir mi?
Time-lapse inkübatörler embriyonun gelişimini sürekli görüntüler. Bu görüntüler embriyolog veya bir yapay zekâ programı tarafından değerlendirilebilir. HFEA, iki yolu da çoğu hasta için siyah olarak derecelendirir: Orta ve yüksek kaliteli kanıtlar canlı doğum şansında fark göstermiyor.
Yapay zekâ ile embriyolog seçimini karşılaştıran 1.066 hastalık randomize çalışmada klinik gebelik oranları yüzde 46,5 ve yüzde 48,2 bulundu. Yapay zekânın embriyologdan geri kalmadığı istatistiksel olarak kanıtlanamadı. Yapay zekâ laboratuvar işini hızlandırabilir; ancak bugün için şansı artıran bir ek ücretli hizmet gibi sunulmamalıdır.
Rahim alıcılık testi (ERA) transfer gününü bulur mu?
Bu testlerde rahim iç zarından örnek alınır ve genlerin çalışma düzenine bakılarak transfer için “kişisel en uygun gün” önerilir. ESHRE, mevcut rahim alıcılık testlerini önermiyor.
HFEA bu testleri kırmızı olarak derecelendiriyor: Tek yüksek kaliteli çalışma yarar göstermedi, daha düşük kaliteli bir çalışmada ise bebek sahibi olma şansı daha düşük bulundu. Testin önerildiği her durumda gerekçesini ve hangi sonucu değiştireceğini sor.
Mikrobiyom testleri vajina veya rahim iç zarındaki bakteri dengesini inceler. Bu testlerin nasıl yapılacağı ve yorumlanacağı konusunda ortak bir standart yoktur; farklı laboratuvarlar farklı sonuç ve öneri verebilir.
HFEA, bu testlerden sonra verilen antibiyotik veya probiyotik tedavilerini çoğu hasta, tekrarlayan tutunma başarısızlığı ve kronik endometrit için gri olarak derecelendirir: Yararı yargılamak için yeterli kaliteli kanıt yok.
Kanda veya rahimde bağışıklık hücrelerini ölçen testler, özellikle tekrarlayan olumsuz sonuçlardan sonra gündeme gelebilir. ESHRE, kandaki bağışıklık testlerini ve rahim NK hücre testlerini önermiyor; intralipid, IVIG gibi bağışıklığı etkileyen tedavileri de önermiyor.
Sperm DNA hasarı (fragmantasyon) testi kime yapılır?
Bu test, spermlerin ne kadarında DNA hasarı olduğunu bir oranla gösterir. ESHRE, rutin klinik kullanım için şu an önermiyor. Testin yapılış ve yorumlanış biçimi laboratuvarlar arasında farklıdır.
HFEA'ya göre sonuç çoğu zaman tedavi planını değiştirmez; testten sonra önerilen antioksidan veya özel sperm seçme yöntemlerinin yararı belirsizdir. Tekrarlayan düşük yaşayan çiftlerde bu test sunulabilir. Sperm testi için önce sperm testi sonucunu anlama rehberine bak.
Bu tarama, iki eşin de aynı çekinik hastalık genini taşıyıp taşımadığını gösterir. İkisi de taşıyıcıysa her gebelikte bebeğin hasta olma olasılığı dörtte birdir. Amerikan Tıbbi Genetik Koleji (ACMG), gebelik planlayan herkese geniş bir taşıyıcılık panelinin sunulmasını önerir.
Eşler arasında akrabalık varsa, örneğin kuzen evliliğinde, daha geniş bir panel düşünülmesi önerilir. İki eş de aynı hastalığın taşıyıcısıysa tüp bebekte o hastalık için embriyo testi (PGT-M) konuşulabilir. Sonuçları bir genetik uzmanıyla değerlendirmek önemlidir.
7 Ekim 2026 tarihindeki kaynak kontrolünde, önceki iki yıllık dönemde (7 Ekim 2024–7 Ekim 2026) yayımlanmış 2 yayını seçtik. Yeni olması, bir bulgunun kesin olduğu anlamına gelmez; tek bir yayın rehberdeki kılavuz önerisini kendiliğinden değiştirmez.
Bu özetler nasıl seçildi, nasıl okunmalı?
Bu tarih aralığı son kaynak kontrolüne aittir; günlük olarak yenilendiği anlamına gelmez.
Nasıl seçildi? Editoryal seçimde bu rehberdeki hasta sorusuyla ilişkili olması, çalışma yönteminin ve ölçülen sonucun açıklanması, PubMed veya yayıncı kaydının bulunması esas alınır. Liste, bu konudaki bütün yayınları veya yalnızca olumlu sonuçları temsil etmez. Özetler tıbbi içerik editörünün klinik gözden geçirmesi yerine geçmez.
Kılavuzla birlikte oku: Tek bir yeni yayın, rehberde anlatılan kılavuz önerisini kendiliğinden değiştirmez. Farklı sonuçlar varsa çalışma grubu, ölçülen sonuç ve kanıtın sınırları birlikte değerlendirilir.
Özetler yazarların yayımladığı makale özetlerine dayanır; sistematik literatür taraması veya tüm tam metinlerin değerlendirmesi değildir. Yayın tarihi ile verilerin toplandığı yıl farklı olabilir. Bu araştırmalar kişisel tedavi önerisi yerine geçmez.
Bu araştırmaları nasıl okumalıyım?
Randomize çalışma: Katılımcılar yöntemlere rastgele ayrılır. Karşılaştırmayı güçlendirir; küçük örneklem veya kısa takip yine belirsizlik bırakabilir.
Gözlemsel çalışma / kohort: Yaşanan sonuçlar izlenir. İki şeyin birlikte görülmesi, birinin diğerine neden olduğunu kanıtlamaz.
Sistematik derleme / meta-analiz: Birden fazla çalışma birlikte değerlendirilir. Sonucun gücü, bu çalışmaların kalitesine ve birbirine ne kadar benzediğine bağlıdır.
Rehber: Kanıtlar ve uzman değerlendirmesiyle öneriler hazırlanır; kendisi yeni bir hasta deneyi değildir.
Hangi sonuç ölçülmüş? Yumurtlama, yumurta sayısı, gebelik testi, klinik gebelik ve canlı doğum farklı sonuçlardır. Birindeki iyileşme diğerlerini garanti etmez.
· Pilot randomize çalışma · 100 kişi
PGT-A için küçük randomize çalışmada ne bulundu?
Ne bulundu? 35–42 yaşta ve yeterli sayıda uygun embriyosu olan seçilmiş grupta PGT-A ile morfolojiye dayalı seçim arasında belirgin canlı doğum farkı bulunmadı.
Neyi kanıtlamıyor? Asıl amaç daha büyük bir çalışmanın uygulanabilirliğiydi. Küçük örneklem faydayı kesin dışlayamaz; her hastaya rutin PGT-A önerisini de desteklemez.
Makale ve kaynak bilgisi
Yusuf Beebeejaun ve çalışma grubu. Preimplantation Genetic Testing for Aneuploidy Versus Morphological Selection in Women Aged 35-42: Results of a Pilot Randomized Controlled Trial. J Clin Med. Yayın/ilk çevrim içi kayıt: 21 Temmuz 2025.
· Çok merkezli, seçim yapılmayan gözlemsel çalışma
Mozaik embriyo raporu tek başına sonucu anlatır mı?
Ne bulundu? Belirli test yöntemlerinde ara kopya sayısı bulgusunun gebelik tahminine katkısı sınırlıydı; yüksek düzey bulgularla bazı sonuçlar daha düşüktü.
Neyi kanıtlamıyor? Test platformu ve sınıflama önemliydi. Bu sonuç bütün mozaik embriyoların eşdeğer veya risksiz olduğu anlamına gelmez; genetik danışmanlık gerekir.
Makale ve kaynak bilgisi
Pavan Gill ve çalışma grubu. Preimplantation genetic testing for aneuploidy mosaicism reporting lacks clinical predictive value for live birth in a multisite, double-blinded study with independent validation Am J Obstet Gynecol. Yayın/ilk çevrim içi kayıt: 16 Aralık 2025.